Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (wcześniej znany jako zespół deficytu uwagi lub ADD) to zaburzenie neurobehawioralne charakteryzujące się podstawowymi objawami takimi jak brak koncentracji uwagi, rozproszenie uwagi, nadpobudliwość i impulsywność. Uważa się, że ADHD jest najczęstszym zaburzeniem psychicznym u dzieci, a szacunkowa częstość jego występowania u dzieci waha się od 5 do 11 procent. Uważa się, że ADHD w wieku dorosłym występuje rzadziej – diagnozuje się je u około 2 do 5 procent dorosłych. Objawy ADHD mogą zakłócać pracę, naukę, zadania domowe i relacje, a radzenie sobie z zaburzeniem może być wyzwaniem zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Na szczęście istnieją metody leczenia, które okazały się skuteczne, a każdy dotknięty ADHD może nauczyć się umiejętności radzenia sobie z trudnościami i wykorzystania swoich talentów

Jak wygląda ADHD?

Niektóre dzieci i dorośli z ADHD mają trudności z koncentracją na zadaniach w szkole lub w pracy i często śnią na jawie. Dzieci z ADHD mogą stać się zdezorganizowane, buntownicze lub mieć problemy w dogadywaniu się z rodzicami, rówieśnikami lub nauczycielami. Szczególnie dzieci zmagające się z nadpobudliwością i impulsywnością często borykają się z problemami behawioralnymi, z którymi dorośli mogą mieć trudności. Z drugiej strony, dorośli mogą częściej zgłaszać uczucie niepokoju jeśli zmagają się z impulsywnością, mogą podejmować pochopne decyzje, które niekorzystnie wpływają na ich życie. Zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych często wpływa to również na funkcjonowanie wykonawcze (planowanie, regulacja emocji i podejmowanie decyzji).

Czy ADHD jest prawdziwe?

Większość psychiatrów i psychologów zgadza się, że ADHD jest faktem. Jest  dziedziczne  (co sugeruje korzenie genetyczne), a dowody neurologiczne wykazały, że jest powiązany ze zmianami we wzroście i rozwoju mózgu. ADHD jest również wyraźnie powiązane z problemami w nauce, pracy i relacjach, a także reaguje na leczenie, co sugeruje, że ma ono znaczenie kliniczne. Jednak to, czy zaburzenie to jest nadmiernie diagnozowane i nadmiernie leczone – czy też odzwierciedla zestaw rozwiniętych cech, które stały się mniej adaptacyjne w dzisiejszym świecie – jest szeroko dyskutowane. Podobnie jak wiele innych zaburzeń zdrowia psychicznego, przyczyny ADHD pozostają przedmiotem badań. Teoretyzuje się, że kluczową rolę odgrywają geny, podobnie jak wpływy środowiskowe, takie jak narażenie na toksyny w macicy i wczesne traumatyczne doświadczenia. Ponieważ ADHD jest zaburzeniem zachowania, oczekiwania dotyczące odpowiedniego zachowania, zwłaszcza u dzieci, prawdopodobnie wpływają w niektórych przypadkach na diagnozę. Eksperci debatowali, czy leczenie ADHD powinno mieć przede wszystkim charakter behawioralny (terapia, trening uwagi, wzmożona zabawa, większa struktura), czy farmakologiczny. W kilku dużych badaniach stwierdzono, że najskuteczniejsze może być połączenie obu metod.

Czy ADHD jest genetyczne?

Znaczące dowody sugerują, że ADHD ma podłoże zarówno genetyczne, jak i środowiskowe. Na przykład badania bliźniąt wykazały, że u bliźniąt jednojajowych znacznie częściej niż u bliźniąt dwujajowych zdiagnozowano ADHD lub wykazano zachowania podobne do ADHD. Nie ma jednego genu uznawanego za „odpowiedzialny” za ADHD. Podobnie jak wiele chorób psychicznych, uważa się, że jest ona powiązana z wieloma wariantami genetycznymi, z których tylko niektóre zostały odkryte.

Czy ADHD jest chorobą współczesności?

Niektórzy eksperci twierdzą, że to, co nazywamy ADHD, jest w rzeczywistości „chorobą cywilizacyjną” – to znaczy zaburzeniem, które powstaje w wyniku niedopasowania ewolucyjnych korzeni człowieka do naszego współczesnego środowiska. Na przykład wysoki poziom energii mógł być przystosowany dla łowców-zbieraczy, ale jest problematyczny w nowoczesnej klasie. Niektórzy wybitni eksperci ds. rozwoju dzieci zauważyli, że niedawny wzrost liczby diagnoz ADHD zbiegł się ze zwiększonym naciskiem (szczególnie w szkołach amerykańskich) na rygorystyczne, standardowe testy i skrócenie czasu zabawy, co sugeruje, że przynajmniej niektóre dzieci, u których zdiagnozowano ADHD, umieszczono w środowiskach, w których pogarsza się niedopasowanie ewolucyjne.

Czy ADHD to trudności w uczeniu się?

Chociaż ADHD może i często powoduje trudności w nauce, nie jest uważane za specyficzne trudności w uczeniu się (takie jak dysleksja czy dysgrafia). Jednak wiele dzieci z ADHD – według niektórych szacunków od 30 do 50 procent – ma współistniejące trudności w uczeniu się. Deficyty te mogą również wykazywać podobne objawy zewnętrzne, szczególnie u dzieci.

Cały czas czuję się niespokojny. Czy mam ADHD?

Chociaż niepokój jest z pewnością cechą ADHD, stan ten jest bardziej złożony niż niepokój fizyczny. Jeśli oprócz ciągłego niepokoju odczuwasz silne poczucie roztargnienia, które utrzymuje się w wielu sytuacjach, często zachowujesz się impulsywnie, mówisz w nadmiarze, masz trudności z wykonaniem zadań lub zarządzaniem czasem i/lub popełniasz nieostrożne błędy przy ważnych projektach, możesz wykazywać objawy ADHD. Zwrócenie się o ocenę do podmiotu świadczącego opiekę zdrowotną jest pierwszym krokiem do postawienia diagnozy i rozpoczęcia leczenia.

Jak mogę najlepiej pomóc mojemu dziecku radzić sobie z ADHD?

Wszystkie dzieci czerpią korzyści z miłości, struktury i konsekwencji; dzieci z ADHD potrzebują wszystkich trzech. Ponieważ objawy ADHD i wynikające z nich wyzwania akademickie i społeczne mogą mieć szkodliwy wpływ na poczucie własnej wartości dziecka, rodzice powinni podjąć kroki w celu znalezienia skutecznego leczenia, pomóc dziecku zidentyfikować jego mocne strony i wspierać jego potrzeby w miarę uczenia się poruszania się po świecie na własną rękę. Rodzice powinni także pomagać dziecku w ustaleniu rutyny, określeniu strategii akademickich odpowiadających jego konkretnym potrzebom i opanowaniu umiejętności społecznych niezbędnych do nawiązania trwałych przyjaźni.

Czy ADHD jest dobre czy złe dla związków romantycznych?

Nie wiadomo w jaki konkretnie sposób ADHD wpływa na relacje romantyczne. Wiele par stwierdza, że ADHD jednego z partnerów (lub w niektórych przypadkach obu) poprawia związek, czyniąc go bardziej spontanicznym i satysfakcjonującym seksualnie. Inni jednak uważają, że objawy rozproszenia, dezorganizacji lub impulsywności mogą prowadzić do frustrujących nieporozumień w komunikacji między partnerami lub wywoływać kłótnie. Partnerzy – niezależnie od ich własnego statusu ADHD – powinni szczerze mówić o wszelkich wyzwaniach, jakie ADHD wnosi do związku, jednocześnie starając się docenić jego zalety, gdy tylko jest to możliwe. Współczucie wobec partnera ma kluczowe znaczenie dla powodzenia każdego związku z ADHD.

Jak zarządzać ADHD ?

ADHD to zaburzenie neurobiologiczne, którego nie można wyleczyć poprzez przyjęcie zdrowych nawyków. Nie oznacza to jednak, że zmiany stylu życia nie przynoszą realnych i wymiernych korzyści w zakresie leczenia objawów ADHD zarówno u dzieci, jak i dorosłych.

Oprócz formalnego planu leczenia – czy to leków, terapii, czy obu – nadanie priorytetu odpowiedniej ilości spokojnego snu, konsekwentnych ćwiczeń, praktyk uważności i pożywnej diety może pomóc osobom z ADHD zmniejszyć nadpobudliwość, poprawić koncentrację, a nawet poprawić nastrój. Co więcej, większość zmian w stylu życia nie ogranicza się tylko do zwalczania objawów ADHD wpływają także na ogólne zdrowie fizyczne i psychiczne.

Czy ADHD wpływa na sen?

ADHD może zakłócać sen na wiele sposobów, w tym utrudniać zasypianie, utrzymanie ciągłości snu lub wpływać na odczucie wypoczęcia  po przebudzeniu. Osoby z ADHD, zwłaszcza z podtypem nadpobudliwym, mogą częściej odczuwać niepokój fizyczny przed snem i mogą mieć trudności z odprężeniem się pod koniec dnia; dowody sugerują, że mogą one również być obarczone większym ryzykiem współistniejących zaburzeń snu, takich jak bezdech senny. Problemy ze snem związane z ADHD dotykają zarówno dzieci, jak i dorosłych i zazwyczaj można je leczyć za pomocą praktyk higieny snu, terapii lub leków.

Czy bezsenność pogarsza moje objawy ADHD?

 Nawet u osób bez ADHD zmęczenie może zwiększać rozproszenie uwagi, utrudniać panowanie nad impulsami i negatywnie wpływać na funkcje poznawcze. U dzieci i dorosłych z ADHD zły sen może się pogłębić i zaostrzyć już istniejące objawy braku uwagi lub impulsywności. Związek między ADHD a problemami ze snem to sprawa szeroko dyskutowana. ADHD wydaje się zwiększać ryzyko przewlekłej bezsenności, a bezsenność z kolei może pogorszyć objawy ADHD. Niektórzy eksperci spekulują, że w niektórych przypadkach to, co wydaje się być objawami ADHD, może w rzeczywistości być wynikiem poważnych zaburzeń rytmu dobowego i przerywanego snu. Chociaż leczenie bezsenności i powiązanych problemów ze snem niekoniecznie sprawi, że objawy ADHD znikną całkowicie, prawdopodobnie zapewnienie spokojniejszego snu może być ważnym elementem układanki w leczeniu ADHD.

Czy medytacja może pomóc w ADHD?

Niektóre dowody sugerują, że medytacja uważności może pomóc osobom z ADHD lepiej skupić uwagę i regulować silne emocje. Badania wskazują, iż terapia poznawczo-behawioralna obejmująca medytację uważności znacznie zmniejsza objawy ADHD u dorosłych, zwiększa współczucie dla siebie i poprawia funkcjonowanie wykonawcze. Uważność wydaje się pomagać dzieciom z ADHD lepiej regulować emocje. W prawie wszystkich przypadkach uważna medytacja powinna być stosowana w celu wzmocnienia kompleksowego programu leczenia, a nie jako samodzielna metoda leczenia.

Czy ćwiczenia fizyczne pomagają w leczeniu ADHD?

Regularne ćwiczenia są kluczowym elementem ogólnego stanu zdrowia każdego człowieka, ale mogą być szczególnie korzystne dla osób z ADHD. Ćwiczenia pomagają mózgowi wytwarzać kluczowe białka i neuroprzekaźniki, w tym dopaminę i serotoninę, które mają istotne znaczenie dla funkcji poznawczych. W przypadku osób z nadpobudliwym typem ADHD ćwiczenia są przydatne do „uwalniania” nadmiaru energii i mogą pomóc w opanowaniu niepokoju w sytuacjach, w których można je uznać za niewłaściwe. Wreszcie wiadomo, że ćwiczenia poprawiają nastrój, zmniejszają stres i łagodzą stany lękowe – a wszystko to może znacznie poprawić samopoczucie osoby z ADHD.

Czy ADHD można leczyć zdrową dietą?

Istnieją badania sugerujące, że określone składniki odżywcze lub ogólny plan diety mogą złagodzić objawy ADHD, ale dowody na to, że dieta może być samodzielnym sposobem leczenia, nie są jednoznaczne. Ścisłe diety eliminacyjne – z których całkowicie wyeliminowano gluten, nabiał, cukier i większość innych produktów spożywczych – okazały się znacząco zmniejszać objawy w niektórych małych próbach dzieci z ADHD. Co więcej, niektóre badania wykazały, że zachodnia dieta – bogata w przetworzoną żywność, cukier i niezdrowe tłuszcze – wiąże się z większym ryzykiem rozwoju ADHD. W kilku badaniach powiązano także kwasy tłuszczowe omega-3, występujące głównie w owocach morza, ze zmniejszeniem objawów ADHD. Stosowanie diety bogatej w pełnowartościową żywność, zwłaszcza owoce i warzywa, a ubogiej w żywność przetworzoną, prawdopodobnie przyniesie korzyści zdrowotne; w niektórych przypadkach może również łagodzić objawy ADHD.

Jakie suplementy są najlepsze przy ADHD?

Najbardziej znanym suplementem w leczeniu ADHD – i prawdopodobnie najskuteczniejszym – są kwasy tłuszczowe omega-3, znane również jako olej rybny. W kilku badaniach stwierdzono, że dzieci z objawami ADHD mogą mieć niższy poziom kwasów omega-3 we krwi i że suplementacja wydaje się łagodzić objawy przy minimalnych skutkach ubocznych. Wykazano, że inne suplementy, takie jak cynk, żelazo czy miłorząb, również mają korzystne działanie, szczególnie w przypadku dzieci i dorosłych z niedoborem określonego składnika odżywczego. Jednakże niektóre minerały – takie jak żelazo – mogą stać się toksyczne, gdy są przyjmowane w formie suplementu; dlatego zawsze najlepiej jest skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania suplementów, zwłaszcza u dzieci.

Na podstawie:

• A comparison of efficacy between cognitive behavioral therapy (CBT) and CBT combined with medication in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD)  Pan, Mei-Rong ; Huang, Fang ; Zhao, Meng-Jie ; Wang, Yan-Fei ; Wang, Yu-Feng ; Qian, Qiu-Jin, Psychiatry research, 2019, Vol.279, p.23-33
• Helping children with ADHD: a CBT guide for practitioners, parents and teachers; Young, Susan ; Smith, Jade
• Affective-cognitive-behavioral heterogeneity of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD): Emotional dysregulation as a sentinel symptom differentiating “ADHD-simplex” and “ADHD-complex” syndromes?  Yue, Xinxin ; Liu, Lu ; Chen, Wai ; Preece, David A. ; Liu, Qianrong ; Li, Haimei ; Wang, Yufeng ; Qian, Qiujin; Journal of affective disorders, 2022, Vol.307, p.133-141
• Medical treatment of Attention Deficit/ Hyperactivity Disorder (ADHD) and children’s academic performance; Keilow, Maria ; Holm, Anders ; Fallesen, Peter; Hadjikhani, Nouchine; PloS one, 2018, Vol.13 (11)
• Sleep Intervention as Symptom Treatment for ADHD (SIESTA)-Blended CBT sleep intervention to improve sleep, ADHD symptoms and related problems in adolescents with ADHD: Protocol for a randomised controlled trial; Keuppens, Lena ; Marten, Finja ; Baeyens, Dieter ; Boyer, Bianca ; Danckaerts, Marina ; van der Oord, Saskia; BMJ open, 2023, Vol.13 (4)