Emocje proste stanowią odpowiedź organizmu na najbardziej kluczowe sytuacje ważne dla przetrwania. Są nimi: strach, złość smutek, wstręt, zaskoczenie, radość. Większość emocji prostych to emocje negatywne ponieważ były one kluczowe dla przeżycia.

Rodzajem emocji, które powstały w celu orientowania się w świecie o rosnącej złożoności społecznej i technologicznej, są emocje złożone. To emocje proste, które przebiegają w określony sposób i tworzą nową jakość. Większość sytuacji, w których uczestniczymy  w codziennym życiu, aktywizuje wiele trybów gotowości do działania w tym samym czasie. Stany te rywalizują ze sobą o to, które z nich ukierunkują działanie. Stąd emocje złożone przebiegają dłużej niż emocje proste i są bardzo zindywidualizowane. Sytuacje związane z przetrwaniem organizmu są rzadsze niż dawniej, więc to właśnie emocje złożone mają kluczowe znaczenie dla naszego funkcjonowania jako osób dorosłych. Codzienne zadania wymagają przede wszystkim wyczuwania subtelnych znaczeń skomplikowanych i niejednoznacznych sytuacji społecznych.

Do emocji złożonych zalicza się grupę tzw. emocji samoświadomościowych czyli dotyczących naszego „Ja” w kontekście życia społecznego. Są to takie emocje jak: WSTYD, POCZUCIE WINY, DUMA, PYCHA czy ZAKŁOPOTANIE. Pełnią one ważną rolę w funkcjonowaniu w grupach, pośród innych osób. Oceniając własne działania, myślenie i przeżywanie, dostajemy informację, czy trzymamy się zasad pozwalających nam dobrze współżyć z ludźmi przyjmującymi podobne wartości. Mają one wpływ na naszą samoocenę.

Emocje złożone są przedmiotem badań psychologicznych dopiero od 20 lat. Okazuje się, że zdolność do przeżywania emocji złożonych jest kluczowa dla naszego samopoczucia, zdrowia psychicznego i adekwatności reakcji oraz podejmowanych działań.

Badania nad takimi emocjami  jak WDZIĘCZNOŚĆ, WSPÓŁCZUCIE, NADZIEJA, NOSTALGIA, UNIESIENIE, PODZIW, MIŁOŚĆ pokazują, że zdolność do przeżywania tych emocji koreluje z wieloma wskaźnikami zdrowia psychicznego.

Co ważne emocji złożonych można się nauczyć. W wielu badaniach naukowych ustalono, że dziedziczność reakcji emocjonalnych jest znaczna  i wynosi 55% dla emocji negatywnych ale już tylko 40% dla emocji pozytywnych. Wniosek jest taki, że łatwiej jest zwiększyć przeżywanie pozytywnych emocji niż zmniejszyć przeżywanie emocji negatywnych.

Jak można się uczyć pozytywnych emocji?

Metod jest wiele. Poza różnymi formami terapii indywidualnej czy grupowej, artterapii itp. możemy wziąć udział w treningu nastawionym na kształtowanie zdolności do przeżywania jakiejś konkretnej emocji np. treningu współczucia sobie czy wdzięczności.

Sprawdzonymi metodami, które nie wymagają zbyt wielkich kosztów są różnego rodzaju dzienniczki. Na początek może to być prowadzenie dzienniczka emocji po to by zapoznać się z naszymi przeżyciami i zobaczyć jakie emocje, w jakich sytuacjach towarzyszą nam na co dzień. Taki dzienniczek ma zazwyczaj formę tabelki z kolumnami: data, sytuacja, emocja, myśli, działanie. Codziennie wieczorem poświęcamy sobie chwilę na przypomnienie ważnych emocjonalnie sytuacji z minionego dnia i zapisujemy co i jak się wydarzyło zarówno w świecie zewnętrznym jak i naszym wewnętrznym.

Innymi formami dzienniczków są dzienniczki wdzięczności, w których zapisujemy np. 5 rzeczy minionego dnia za które jesteśmy wdzięczni. Wariantów jest wiele. Możemy zapisywać to co nam się udało każdego dnia, za co się cenimy czy też ogólnie koncentrować się na zapisie pozytywnych zdarzeń i emocji.

Badania wykazują, że już 2 tygodnie prowadzenia dzienniczka wdzięczności sprawia, że nasza skłonność do przeżywania negatywnych emocji znacznie się obniża. Ponad to zwiększa się przeżywanie zadowolenia, podwyższa nasza samoocena i zwiększa się odporność na stres.

Czytaj: Emocje  – czy można się ich uczyć? Cz.1

Ilona Popławska

Literatura:
Krejtz I., Nezlek J. B., Michnicka A., Holas P., Rusanowska M. (2014). Counting one’s blessings can reduce the impact of daily stress. Journal of Happiness Studies.
Trzebińska E. (2008). Psychologia pozytywna. Warszawa: Wydawnictwo: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Trzebińska E. (2009). Szaleństwo bez utraty rozumu. Z badań nad zaburzeniami osobowości. Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.