Błędy, porażki czy inne nieprzyjemne zdarzenia są nieuniknioną częścią naszej codzienności. Nie są to doświadczenia przyjemne, ponieważ zazwyczaj towarzyszy im wiele negatywnych emocji takich jak: poczucie winy, rozczarowanie, wstyd, strach lub złość.

W zależności od indywidualnych doświadczeń, temperamentu czy charakteru różnie na nie reagujemy. Dla niektórych osób trudne sytuacje są okazją do nauczenia się czegoś nowego lub zwiększenia wysiłku wkładanego w jakieś działanie. Niektórzy mogą zacząć unikać różnych aktywności, zadań lub podejmowania odpowiedzialności w różnych obszarach. Jeszcze inni przez dłuższy czas rozpamiętują swoje błędy, rozkładają sytuację na czynniki pierwsze, czy zaczynają obwiniać innych o własne niepowodzenia.

Wyniki wielu badań psychologicznych dowodzą jednak, że niezależnie od tego jaki sposób reagowania jest nam bliższy, warto rozwijać współczującą postawę wobec siebie.

Współczucie wobec siebie jest traktowaniem siebie w trudnych chwilach tak jak swojego najlepszego przyjaciela. Według Kristin Neff, która wprowadziła to pojęcie do psychologii inspirując się filozofią buddyjską, współczucie sobie jest reakcją na niepowodzenia, która przejawia się w zdolności i gotowości do przeżywania stanu psychicznego, który współtworzą trzy wymiary:  1) życzliwość i wyrozumiałość wobec siebie; 2) refleksyjność wobec własnych doświadczeń; 3) poczucie wspólnoty doświadczeń z ludźmi.

Pierwszy wymiar, życzliwość i wyrozumiałość wobec własnych błędów i słabości jest postawą opozycyjną wobec samokrytycyzmu. To rodzaj samowiedzy i akceptacji faktu, że nie zawsze jest się zdolnym do działania zgodnie ze swoimi standardami, oczekiwaniami czy ideałami. Przyjęcie, że możemy popełniać błędy i się mylić, połączone z życzliwym traktowaniem siebie, chroni przed napięciami związanymi ze stresem.

Drugi wymiar, refleksyjność to pełna uważności świadomość siebie, swoich przeżyć, doznań i otwartość wobec różnych stanów emocjonalnych. Przeciwieństwem refleksyjności jest nadmierne utożsamianie się z tymi stanami.

Poczucie wspólnoty doświadczeń z ludźmi, chroni nas w trudnych chwilach przed poczuciem osamotnienia i bycia odizolowanym w swoim cierpieniu, przed przekonaniem o posiadaniu jedynych w swoim rodzaju,  godnych potępienia wad i popełnianiu karygodnych błędów. Uświadamianie sobie, że wszyscy ludzie popełniają błędy i cierpią w taki czy inny sposób, zmniejsza egocentryzm i pomaga zyskać dystans wobec własnych stanów emocjonalnych i niedoskonałości.

Chcąc zadbać o własne zdrowie psychiczne i fizyczne warto rozwijać współczującą postawę wobec siebie. Na całym świecie treningi współczucia sobie stają się coraz bardziej popularne. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze krytyczna postawa wobec siebie, w chwilach gdy coś nam nie wychodzi jest reakcją bardzo rozpowszechnioną w naszej kulturze, co nie przyczynia się do poprawy naszego samopoczucia.

Po drugie, jak pokazują badania nad skutecznością psychoterapii, łatwiej zacząć życzliwiej siebie traktować niż zacząć lepiej siebie oceniać. Oznacza to, że poziom współczucia sobie łatwiej podnieść niż samoocenę, która wydaje się być bardziej odporna na działania terapeutyczne.

Po trzecie wnioski z wielu badań wskazują na fakt, że im bardziej sobie współczujemy tym jesteśmy zdrowsi, przeżywamy więcej pozytywnych emocji, mamy bardziej pogodne nastawienie do samych siebie, innych ludzi i życia, budujemy ciepłe oparte na zaufaniu relacje, jesteśmy pozytywnie nastawieni do rozwoju własnych kompetencji, szukamy sensu w tym co robimy, mamy lepszy nastrój i jesteśmy bardziej szczęśliwi.

Jednocześnie rozwój współczującej postawy wobec siebie obniża odczuwanie wstydu i innych negatywnych emocji np. złości na innych, lęku przed trudnymi sytuacjami i porażkami, a także skłonność do rozpamiętywania sytuacji i nadmiernego myślenia o własnych lub cudzych błędach.

Ilona Popławska

Artykuły o podobnej tematyce:
Współczucie sobie a użalanie się nad sobą