Psychoterapia jest podróżą poprzez cierpienie i zainicjowaną przez nie przemianą…

Cierpienie jako takie od zawsze frapuje ludzkość. Jako gatunek robimy wiele by go uniknąć i jednocześnie wiele by go doświadczyć. Staramy się zaoszczędzić go jednym i jednocześnie przysporzyć drugim.
Gdy myślimy o cierpieniu automatycznie stają nam przed oczami obrazy wojen, głodu, chorób i kalectwa.

W tej serii artykułów spróbujemy jednak zastanowić się nad cierpieniem psychicznym – bardziej nieuchwytnym, a jednak tak samo, a czasem nawet dotkliwiej przeżywanym, niż to namacalne i widoczne. Cierpieniem, które potrafi niszczyć i zabijać, ale także tym, które rozwija i prowadzi do ważnych i dobrych zmian.

Jak do kwestii cierpienia psychicznego podchodzą różne kierunki psychoterapeutyczne i ich przedstawiciele?
Gdzie upatrują jego przyczyn? Jak je rozumieją i jakie proponują kierunki pracy terapeutycznej?
Co na temat cierpienia psychicznego ma do powiedzenia współczesna psychologia?
Czym jest zdrowie psychiczne i zdrowa osobowość?
Jakie prowadzi się na ten temat badania i jakie są ich wyniki?
W cyklu artykułów spróbujemy poszukać odpowiedzi na te i inne podobne pytania.

Czym jest cierpienie psychiczne?

Przeglądając literaturę psychologiczną, szybko dostrzeżemy, że temat cierpienia jest wszechobecny. Psychologia dysponuje całkiem pokaźną liczbą pojęć, koncepcji, teorii, badań, testów,  konkretnych narzędzi, metod oraz technik, które mają za zadanie cierpienie uchwycić, nazwać, zmierzyć i odebrać mu jego niszczącą moc.
Poza oczywistym odniesieniem do zaburzeń psychicznych, temat cierpienia psychicznego pojawia się w najróżniejszych kontekstach i w połączeniu z całym zestawem zagadnień.

Cierpienie psychiczne może być:

• efektem kryzysów, trudności życiowych i zdarzeń
• efektem pewnych procesów i zjawisk biologicznych (np. dorastanie i starzenie się), psychologicznych (np. empatii, zakochania się, konfliktu wewnętrznego, internalizacji), społecznych (np. socjalizacji, dyskryminacji, wykluczenia, stosowania różnych form przemocy)
• doświadczeniem spowodowanym zachowaniem innych ludzi
• doświadczeniem zadawanym samemu sobie lub komuś innemu
• brakiem czegoś np.: odczuwania pewnych emocji, pewnych cech, sensu, zdrowia, energii do działania, relacji, odpowiedniej samooceny, poczucia wartości, dobrego samopoczucia, poczucia szczęścia itp.
• nadmiarem czegoś np.: odczuwania pewnych emocji, posiadania pewnych cech, myślenia pewnych myśli, negatywnych przekonań, zachowań, nawyków, stresu, odpowiedzialności itp.
• zjawiskiem występującym pod postacią choroby somatycznej, uzależnienia, nieszczęśliwych wypadków
• zjawiskiem nierozumianym, wstydliwym, które należy ukrywać lub też jak najszybciej się go pozbyć
• zachwianiem równowagi w różnych obszarach życia
• wskazówką do rozwoju, refleksji, pracy nad sobą
• nieodłącznym elementem przemiany psychicznej, rozwoju osobowości i życia jako takiego

Cierpienie psychiczne może przybierać formę:

• nastroju lub emocji – negatywnych, chwiejnych, zbyt intensywnych, niedopasowanych do sytuacji itp.
• myśli – trudnych, dyskomfortowych, niechcianych, natrętnych, nieadekwatnych do rzeczywistości itp.
• zachowania – raniącego siebie i innych, niekontrolowanego, natrętnego, nieświadomego itp.
• stanów – nieokreślonych, niezrozumiałych odczuć, spostrzeżeń, wyobrażeń, doświadczeń itp.

Cierpienie psychiczne dotyczy procesów psychicznych czyli naszych emocji, myśli i innych procesów poznawczych oraz zachowań.  Jak widzimy, może ono mieć wiele źródeł i przybierać różne formy. Jedno wydaje się być pewne – cierpienie psychiczne jest czymś realnym, wieloaspektowym, a jednocześnie jest dla nas pewną tajemnicą.

Zdolność do właściwego przeżywania cierpienia psychicznego jest wyznacznikiem zdrowia psychicznego.
Nadmierne, długotrwałe i uporczywe cierpienie może  być przejawem zaburzenia psychicznego. Z drugiej strony, całkowity brak lub niezdolność do odczuwania i przeżywania cierpienia, traktowany jest jako przejaw psychopatologii.

Psychoterapia jest podróżą poprzez cierpienie i zainicjowaną przez nie przemianą. W gabinecie terapeutycznym przyglądamy się sobie i swojemu cierpieniu. Robimy na nie miejsce.  Uczymy się jak sobie z nim radzić oraz jak minimalizować zjawiska, które je wywołują i utrwalają. Badamy jego źródła, uczymy się je przeżywać w sposób  bezpieczny dla siebie i innych osób.

Czy i w jakim stopniu to się udaje? Co dzięki temu zyskujemy? – na te pytania spróbujemy poszukać odpowiedzi w kolejnych artykułach.

Ilona Popławska